آشنایی با مفاهیم اولیه در دانش حسابداری و نحوه تشخیص ماهیت انواع حساب ها

در دنیای امروزی، فرایندهای مالی به قدری پیچیده شده است که مدیران کسب و کارهای کوچک و بزرگ، باید یک سیستم حسابداری مناسب برای کنترل تعاملات و داد و ستدها انتخاب کنند.

حسابداری به روز و دقیق، زمینه پیشرفت را برای فروشگاه ها و شرکت ها فرام می کند. بنابراین برای صاحبان کسب و کارها، لازم است که با مبانی اولیه حسابداری آشنا باشند تا بتوانند بهترین تیم حسابداری را استخدام کنند یا بهترین نرم افزار حسابداری را برای نظارت بر جریان مالی، انتخاب کنند.

یکی از مفاهیم اصلی در دانش حسابداری، آشنایی با ماهیت حساب ها در حسابداری است که یک ابزار کاربردی برای ثبت محسوب می شود. ماهیت حساب، یعنی اینکه هر رویداد حسابداری، چه در حالت افزایشی و یا کاهشی، در کدام سمت یک حساب، قرار می گیرد؛ به طوری که در سمت راست، بدهکارها و در سمت چپ، بستانکارها ثبت می شوند. همچنین باید مشخص شود که حساب در طی دوره و یا پایان دوره در کدام سمت قرار می گیرد. بنابراین مانده حساب، تابع ماهیت حساب است.

به دلیل اهمیت نحوه تشخیص ماهیت حساب ها، در این مقاله با هم همراه می شویم که انواع آن مانند ماهیت بستانکار و بدهکار، ماهیت پیش دریافت و پیش پرداخت، ماهیت حساب خرید، فروش و... را برای شما شرح دهیم. مهم ترین مواردی که در ادامه به آنها می پردازیم عبارتند از:

• تعریف انواع حساب ها در حسابداری و ماهیت آنها
• حساب های موقت، دائم و مخلوط در حسابداری
• بهترین و ساده ترین روش برای ثبت تمام امور حسابداری

با وجود دانش حسابداری و مدیریت مالی، می توانید برای کسب و کار خود، یک برنامه ریزی دقیق داشته باشید و بر تمام ورودی و خروج حساب ها نظارت داشته باشید. گام اول برای آموزش حسابداری این است که ماهیت حساب ها در حسابداری را بشناسید و انواع آن را تشخیص دهید.

تعریف انواع حساب ها در حسابداری و ماهیت آنها

تشخیص ماهیت حساب ها در حسابداری به همراه تعریف حساب ها

یک حسابدار یا مدیر یک کسب و کار موفق، باید اصطلاحات مهم در حسابداری را به خوبی درک کند و بتواند انواع حساب ها را تشخیص دهد. در غیر این صورت حتی اگر از بهترین نرم افزار حسابداری یا بهترین برنامه فاکتور فروش هم استفاده کند، باز هم خروجی مناسب را نخواهد گرفت. به همین دلیل، ما برای شما ماهیت حساب ها در حسابداری را توضیح خواهیم داد. انواع حساب ها عبارتند از:

ماهیت بدهکار

دارایی های جاری و ثابت، هزینه ها، موجودی نقدی و کالا، بهای تمام شده کالاها و... حساب هایی با ماهیت بدهکار هستند. به عبارت دیگر می توان گفت، ماهیت حساب هایی که باعث افزایش دارایی شوند، بدهکار است و افزایش آن در طرف بدهکار ( سمت راست ) و کاهش آن در طرف بستانکار ( سمت چپ ) ثبت می شود.

ماهیت بستانکار

حساب هایی مانند بدهی های جاری یا بلند مدت، سرمایه، پیش دریافت، درآمد و... ماهیت بستانکار دارند. به عبارت دیگر، ماهیت حسابی که باعث کاهش دارایی ها شود، بستانکار است و افزایش آن در طرف بستانکار ( سمت چپ ) و کاهش آن در طرف بدهکار ( سمت راست ) نوشته می شود.

نکته: برای  تشخیص حساب های بدهکار و بستانکار، نکته قابل توجه این است که به کاهش و افزایش دارایی توجه کنید و برای تشخیص درست بدهکار و بستانکار در یک شرکت یا فروشگاه، لازم است حساب هایی را که باعث کاهش یا افزایش دارایی های کسب و کار می شوند، شناسایی کنید.

ماهیت خنثی

حساب هایی که جنبه تعهدی دارد و جز رویدادهای مالی محسوب نمی شوند، ماهیت خنثی دارند؛ مانند حساب های انتظامی و غیرانتظامی.

حساب های با ماهیت خنثی، سه ویژگی مهم دارند:

2. طرف هیچ حساب مالی قرار نمی گیرند.
4. در گزارش های مالی، نمایش داده نمی شوند.
6. ثبت مشابه در حساب های دریافتی و پرداختی

ماهیت دوگانه

حساب هایی که در دو طرف معادله بستانکار و بدهکار قرار می گیرند و مانده این حساب ها هم می تواند بدهکار باشد و هم بستانکار؛ مانند حساب های جاری یک شرکت. کاهش و افزایش حساب هایی با ماهیت دوگانه، در هر دو سمت بدهکار و بستانکار ثبت می شود.

ماهیت حساب خرید

اگر یک فروشگاه یا شرکت، کالایی را خریداری کند و بخواهد هزینه آن را در یک دوره مالی به صورت نقد یا نسیه بپردازد، این رویداد مالی در حساب خرید ثبت می شود. حساب خرید با ثبت بدهکار افزایش یافته و با ثبت بستانکار کاهش می یابد. به عبارت دیگر، ماهیت حساب خرید و هزینه، بدهکار است.

ماهیت حساب فروش

در ادامه بررسی ماهیت حساب ها در حسابداری، به حساب فروش می رسیم. درآمد حاصل از فروش کالا یا ارائه خدمات، در حساب فروش ثبت می شود که موجب افزایش سرمایه کسب و کار است. ماهیت حساب فروش و درآمد، بستانکار است که افزایش آن در سمت بستانکار، ثبت می شود.

ماهیت حساب پیش پرداخت

گاهی ممکن است قبل از اینکه هزینه ای اتفاق بیافتد، کل مبلغ آن پیشاپیش پرداخت شود؛ مانند پرداخت اجاره برای 6 ماه آینده یا پرداخت حق بیمه ساختمان. این مبلغ در حساب پیش پرداخت، ثبت خواهد شد. ماهیت حساب پیش پرداخت در حسابداری بدهکار است.

ماهیت پیش دریافت

پیش دریافت به صورت مبلغی که قبل از ارائه کالا و خدمات دریافت می‎ کنیم، تعریف می شود تا در آینده خدمات یا کالایی را به شخص یا شرکتی ارائه دهیم. ماهیت حساب پیش دریافت، بستانکار است و تا زمانی که این مبلغ، نزد ما است و هنوز کالا یا خدمات مورد نظر را ارائه نداده ایم، این مبلغ بدهی ما تلقی می ‎شود. پس از ارائه کالا یا خدمات، آن را از ستون بدهی ها خارج کرده و در حساب فروش و درآمد ها ثبت می‎ کنیم.

ماهیت حساب دریافتنی

حساب دریافتنی، نشان دهنده مطالبات از اشخاص و شرکت ها است. این حساب ممکن است از فروش کالا یا ارائه خدمات، پرداخت مساعده، پرداخت وام و... ایجاد شود. حساب های دریافتنی جز دارایی‎ های واحد اقتصادی هستند و دارایی ها نیز ماهیت بدهکار دارند. در نتیجه، ماهیت حساب دریافتنی، بدهکار است.

ماهیت حساب پرداختنی

به بدهی های حاصل از خرید کالا یا خدمات لازم برای کسب و کار، حساب پرداختنی می گویند. ماهیت حساب های بدهی شامل حساب های پرداختنی، بستانکار است.

ماهیت حساب ذخیره استهلاک

حساب ذخیره استهلاک مانند سایر حساب های ذخیره، بدهی محسوب شده و ماهیت بستانکار دارد. به عبارت دیگر، هروقت که حساب ذخیره استهلاک افزایش یابد، بستانکار و هروقت کاهش یابد، بدهکار می شود.

حالا که با ماهیت حساب ها در حسابداری و انواع گوناگون آن آشنا شده ایم، در ادامه به توضیح حساب های موقت، دائم و مخلوط می پردازیم.

حساب های موقت، دائم و مخلوط در حسابداری

تقسیم بندی حساب ها بر اساس انتقال مانده حساب به دوره مالی بعدی

همانطور که می دانید، اصلی ترین معادله در حسابداری این است که دارایی ها در سمت راست و بدهی ها و سرمایه ها در سمت چپ نوشته می شود:

دارایی = بدهی + سرمایه

برای تشخیص ماهیت حساب ها در حسابداری و تعیین بدهکار و بستانکار، می توان گفت حساب هایی که متعلق به سمت راست معادله حسابداری باشند، ماهیت بدهکار دارند؛ مانند موجودی نقد و بانک ، حساب های دریافتنی ، موجودی کالا ، دارایی های ثابت ، هزینه ها و بهای تمام شده. در مقابل، حساب هایی که متعلق به سمت چپ معادله حسابداری باشند، ماهیت بستانکار دارند؛ از نظیر حساب های پرداختنی ، تسهیلات ، سرمایه ، درآمد و فروش.

طبق دوره های مالی، حساب های مختلف را می توان به صورت زیر دسته بندی کرد:

حساب های موقت در حسابداری

حساب های موقت یا سود و زیانی، به حساب های گفته می شود که با اتمام یک دوره مالی مشخص، با یک حساب واسطه بسته شده و مانده آن ها به دوره مالی بعد منتقل نمی شود. برخی از حساب های موقت می توانند، حساب سرمایه را نیز متحول کنند. حساب های مربوط به صورت سود و زیان، حساب های موقت هستند، زیرا مانده این حسابها به حساب خلاصه سود و زیان که همان حساب واسطه هست، بسته می شوند. در پایان دوره مالی ، مانده ای از این حساب ها وجود ندارد و به دوره بعدی، منتقل نمی شود.

حساب های دائمی در حسابداری

مانده حساب های دائمی یا ترازنامه ای، با اتمام دوره مالی، همچنان باقی مانده و به دوره بعدی منتقل می شود. مانند موجودی نقدی و بانکی ، حسابهای دریافتنی / پرداختنی ، موجودی مواد اولیه و کالاها، پیش دریافت ها و پیش پرداخت ها

حساب های مخلوط در حسابداری

همانطور که از نام این حساب ها پیداست، این حساب ها مخلوطی از حساب های دائمی و موقتی اند. به این ترتیب در پایان دوره مالی، آن قسمت از مانده حساب که جز حساب های موقتی است، به عنوان درآمد / هزینه ثبت می شود و به خلاصه سود و زیان بسته می شوند و باقی آن که جز حساب های دائمی است، به ترازنامه پایان دوره انتقال می یابد. مانند پیش پرداخت های هزینه و پیش دریافت های درآمد.

بهترین و ساده ترین روش برای ثبت تمام امور حسابداری

با استفاده از برنامه حسابداری، خودتان تمام امور مالی پیچیده را مدیریت کنید!

همانطور که مشاهده کردید، پیچیدگی داد و ستدهای مالی در دنیای مدرن، موجب ایجاد دانش حسابداری نوین شده است و انواع حساب ها از لحاظ مختلفی، تقسیم بندی می شوند. از آنجا که حسابداری، امری لازم و ضروری برای مدیریت کوچکترین فروشگاه ها تا بزرگترین شرکت ها است، یک مدیر نمی تواند به تنهایی به اداره امور مالی بپردازد و به یک حسابداری حرفه ای نیاز دارد.

اما گاهی پیش می آید که بودجه لازم برای استخدام یک تیم حسابداری وجود ندارد. اینجاست که نرم افزارهای حسابداری با قابلیت های مختلف به کمک شما می آیند و با استفاده از این نرم افزارها، خودتان از عهده تمام امور مالی برمی آیید! این نرم افزارها، امکانات پیشرفته ای را در اختیار شما قرار می دهند؛ از نظیر:

• تعیین و تعریف حساب های مختلف و مدیریت آنها
• ثبت اسناد حسابداری گوناگون و تهیه و تنظیم ترازنامه ها و صورت مالی دلخواه
• تشخیص صحیح ماهیت حساب ها در حسابداری و ثبت به روز اطلاعات آنها
• تنظیم و صدور انواع فاکتور خرید و فروش و پیش فاکتور
• مدیریت و یادآوری بدهی ها، چک ها و اقساط
• گزارش دهی دقیق از سود و زیان ها
• مدیریت مشتریان و حسابرسی آسان با قابلیت اتصال به بارکدخوان، کارتخوان و درگاه های پرداخت
• دسترسی سریع به موجودی های نقدی و موجودی های کالاها و انبارداری

در نتیجه می توان گفت، استفاده از برنامه حسابداری برای کسب و کار شما، یک روش ساده و کم هزینه برای مدیریت آسان امور مالی است که مزایای بسیاری به همراه می آورد و شما می توانید بدون داشتن دانش حسابداری، تخصصی ترین حساب و کتاب ها را نیز بدون هیچ خطا و در زمان کم، انجام دهید.

جمع بندی

به پایان این مطلب رسیدیم. در این مقاله سعی داشتیم همراه یکدیگر با مفاهیم اصلی دانش حسابداری آشنا شویم و ماهیت حساب ها در حسابداری را تشخیص دهیم. برای این امر، ماهیت بدهکار، بستانکار، خنثی و دوگانه را توضیح دادیم و حساب های خرید، فروش، پیش پرداخت، پیش دریافت، حساب دریافتنی و پرداختنی و حساب ذخیره استهلاک را تعریف کردیم.

پس از آشنایی با ماهیت حساب ها در حسابداری، به حساب های موقت، دائم و مخلوط پرداختیم که بر اساس انتقال به دوره های مالی بعدی، تعریف می شوند. سپس به راحت ترین و معتبرترین شیوه حسابداری نوین پرداختیم و گفتیم که استفاده از نرم افزارهای حسابداری با امکانات پیشرفته، شیوه های مدیریت را متحول می کند و خودتان می توانید، بهترین حسابدار کسب و کار خود باشید!